Ludwig Von Mises : Economische Grondprincipes en Toepassingen op de Financiële Markten
Ludwig von Mises is een van de meest invloedrijke intellectuele figuren in de geschiedenis van economisch denken en het moderne liberalisme. Geboren in 1881 in Lemberg (Oostenrijk-Hongarije) en overleden in 1973 in New York (Verenigde Staten), was deze oostenrijkse-amerikaanse econoom de grondlegger en ontwikkelaar van de Oostenrijkse school van economie, die een grote invloed heeft gehad op het hedendaagse liberalisme en libertarianisme. Zijn innovatieve werken over geld, krediet, economische cycli en de kritiek op het socialisme blijven economisten, investeerders en politieke denkers wereldwijd inspireren. Dit artikel onderzoekt zijn economische gedachtegang, fundamentele theorieën en hoe zijn principes de investeringsbeslissingen op de beurs voor actoren van de moderne financiële markten kunnen verhelderen.
Inleiding tot de economische gedachte van Ludwig von Mises
Ludwig von Mises wordt internationaal erkend om zijn revolutieleerwerk in de Oostenrijkse economie, zijn harde tegenstanderschap aan het socialisme en centrale planning, en zijn onverwoestbare verdediging van vrije marktmechanismen. Hij ontwikkelde een innovatief economisch benaderingsmodel gebaseerd op de subjectieve waarde-analyse, individuele voorkeuren en rationeel menselijk handelen. Zijn meesterwerk, De Menselijke Actie (Human Action), is meer dan een eenvoudige economische traktaat: het is een filosofische en logische analyse van menselijk handelen en zijn economische, sociale en politieke implicaties.
In 1912 publiceerde Mises zijn Theorie van Geld en Krediet, een van zijn belangrijkste bijdragen aan economisch denken, die zijn reputatie in Europa sterk vestigde en de basis legde voor zijn theorie van economische cycli. Deze theorie, later uitgebreid, is een centraal element van de Oostenrijkse economische gedachte en biedt een alternatieve uitleg voor herhaalde financiële en economische crisis.
De fundamentele principes van de gedachte van Ludwig von Mises
De economische gedachte van von Mises is gebaseerd op verschillende distincte en complementaire theorieën:
Methodologisch individualisme
Tegenover de traditionele macro-economie die statistische grootheden, aggregaten en gemiddelden analyseert, benadrukt Mises de voornaamste en irreducibele rol van het individu en de subjectiviteit in economie. Volgens hem moet de economische wereld worden geanalyseerd vanuit het perspectief van het individu, dat het fundamentele element van het universum vormt. Markten, staten en instellingen bestaan slechts omdat individuen ze vormgeven. Deze methodologische positie impliceert dat macro-economische fenomenen moeten worden en kunnen worden verklaard vanuit de wensen, doelen en bedoelingen van de individuele agenten die ze vormgeven.
De theorie van de afname van grenzvoordeel
Waarde wordt door Mises gedefinieerd als het mate van belangrijkheid dat een onderwerp toekent aan een bepaalde hoeveelheid van een goeder, in de specifieke omstandigheden van het moment. Deze subjectieve benadering van de waarde impliceert dat de waarde niet inherent of inherenter is aan de zaken zelf. Zoals Mises ooit zei: "De waarde is niet inherent, het is niet in dingen. Het is in ons; het is de manier waarop de mens reageert op de omstandigheden van zijn omgeving." De klassieke paradox van water en diamanten illustreert deze theorie perfect: een glas water in de woestijn heeft een veel grotere waarde dan hetzelfde glas water in een gebied waar water overvloedig is. In economische termen betekent dit dat de tweede en derde glazen water steeds minder waarde hebben dan het eerste, vanwege de toenemende voldoening van behoeften.
De oppositie tegen het socialisme en centrale planning
In 1920, in een artikel getiteld Economisch berekenen in een collectivistisch systeem, en vervolgens in 1922 in zijn boek Socialisme, voorspelde Mises profeetachtig, slechts enkele jaren na de Oktoberrevolutie, de onvermijdelijke val van het communisme. Hij legde uit dat elk systeem van centrale planning niet alleen minder efficiënt is dan de vrije markt, maar dat het noodzakelijkerwijs en onvermijdelijk zal instorten. Zijn logica is onverbiddelijk: een economie kan niet functioneren zonder een prijscircuit dat economische informatie naar spelers doorgeeft. Door de vernietiging van het prijscircuit, ligt de paradox van de "planning" in het feit dat het onmogelijk is om een echte planning te ontwikkelen, gebrek aan economisch berekenen op basis van marktprijzen.
Mises schreef zo: "Wat men economische planning noemt, is geen economie ten dele. Het is slechts een systeem van tasten in het donker." Deze revolutie-induizende observatie voorafging de werkelijke instorting van de Sovjet-Unie met decennia, bevestigend de analytische voorspelling van Mises.
De betekenis van de vrije markt
Mises beweerde dat de vrije markt niet alleen de beste theoretisch denkbare economische systeem is, maar het enige dat in staat is om de handelingen van miljoenen individuen in een complexe samenleving efficiënt te coördineren. In een kapitalistisch systeem gebaseerd op privé-eigenaren en vrij bepaalde marktprijzen, zijn de eigenaren van de productiemiddelen niet alleen de legale eigenaren, maar ook het geheel van consumenten. Het opgebouwde kapitaal profiteert rechtstreeks aan de consumenten door verbetering van de kwaliteit van de producten, kostenbesparing en innovatie. Volgens Mises kan het socialistische systeem de gelijke welvaart aan individuen niet waarborgen, juist door de afwezigheid van een marktprijscircuit dat economisch berekenen mogelijk maakt.
De theorie van de economische cycli van Ludwig von Mises
De belangrijkste bijdrage van Mises aan het begrip van financiële crisis ligt in zijn theorie van de economische cycli, die nog steeds van groot belang is om de recessies en expansies te begrijpen die kenmerkend zijn voor moderne markten.
Mechanisme van de cyclus: van expansie naar crisis
Volgens Mises zijn economische cycli het resultaat van een grote hoeveelheid individuele beslissingen en acties die worden beïnvloed door monetair en kredietbeleid. Vanuit de uitbreiding van het krediet, vooral wanneer centrale banken kunstmatig de rentestandaren verlagen, worden de economische berekeningen van ondernemers onvermijdelijk misleid.
Bij een kunstmatige verlaagde rentestand, herzien ondernemers hun investeringsberekeningen. Projecten die anders ondoelmatig en winstgevend zouden zijn geweest, lijken opeens haalbaar en winstgevend. Deze wiskundige illusie leidt ondernemers aan om massaal te investeren in lange-termijnprojecten waarvan de rendement in niet-manipuleerde marktcondities zwak of negatief zou zijn.
Dit zijn deze ondernemers inderdaad aan het uitvoeren van deze slecht ontworpen projecten, wat de economische activiteit stimuleert en een spectaculaire expansieduur en prijsoplopering veroorzaakt. De prijzen van consumptiegoederen stijgen, nominale lonen stijgen, werkloosheid daalt en werkgelegenheid stijgt. Optimisme heerst, maar dit optimisme is tijdelijk en illusoir. Het zal onvermijdelijk verdwijnen omdat ondernemers extra fondsen nodig hebben om op grote schaal te blijven produceren, gezien de werkelijke productiekosten hoger zijn dan vroeger vanwege de stijging van lonen en goederen.
De contractiefase en de crash
Mises legt uit dat uiteindelijk ondernemers de noodzakelijke extra fondsen niet kunnen verkrijgen om hun projecten voort te zetten. De brute rentestand op de markt moet noodzakelijkerwijs stijgen, omdat de toenemende vraag naar nieuwe leningen niet wordt geëvenbalanceerd door de hoeveelheid geld die echt beschikbaar is en wordt aangeboden als leningen door het financiële systeem. De prijzen van consumptiegoederen beginnen te dalen omdat sommige ondernemers hun voorraad verkopen en anderen niet meer kopen vanwege gebrek aan vraag.
Dit contractieproces heeft als directe gevolg een vermindering van het totale economische bedrijfsvolume. De periode van euforie en expansie eindigt, omdat de externe factoren die deze hebben veroorzaakt niet meer bestaan. De extra hoeveelheid circulerende kredieten heeft geen marginale effect meer op prijzen en lonen. Precies op dit moment vindt de crash plaats. Banken, bewust van de snelle groei van de boom en bezorgd over de potentieel insolvente schulden van hun cliënten, beginnen streng de toegang tot kredieten te beperken. Het financiële systeem contracteert en overlaste bedrijven gaan failliet.
Econometrische methodologie en praxéologie
Buiten zijn theoretische conclusies heeft Mises de methode zelf van economische wetenschap revolutioneerd. Zijn radicaal verschillende epistemologische benadering ten opzichte van de neo-classici heeft de manier die economen hun vak zien, grondig beïnvloed.
Het afwijzen van de wiskundige formulering van de economie
Tegenover de dominant neoklasseekele school die steeds meer berust op wiskundige modellering, weigert Mises resoluut elke wiskundige formalisering van de economie. Hij verklaarde: "De wiskundige methode moet worden verworpen vanwege haar vruchteloosheid. Het is een volkomen vals methodologie, gebaseerd op onjuiste aanname en leidend tot falende conclusies. Zijn syllogismen zijn niet alleen vruchteloos; ze afleiden ook het geest van het onderzoek naar echte problemen en vervormen de relaties tussen verschillende fenomenen."
Dit kritiek berust niet op een algemene hekel aan wiskunde, maar eerder op de observatie dat economische fenomenen die betrekking hebben op rationeel menselijk handelen niet adequaat kunnen worden gemodelleerd door de wiskundige vergelijkingen die werken voor de natuurwetenschappen. Economische variabelen bevatten niet dezelfde regelmatigheden als natuurlijke fenomenen, omdat ze afhangen van bedoelingen, overtuigingen en subjectieve anticipaties van menselijke actoren.
Het "methodologische dualisme"
Mises stelt dus een alternatieve benadering voor: het "methodologische dualisme". De redeneringsmethode die toepasbaar is voor de economie bestaat uit het beginnen met onze introspectieve kennis van onszelf als handelende mensen om er dan, door eenvoudige logische deductie, de wetten te trekken die de economische fenomenen regeren. Deze "a priori" methode, gesteund door strikte logica, staat in tegenstelling tot de experimentele of hypothetico-deductieve methodologie van de natuurwetenschappen.
De economische theorie van Mises heeft dus een realistisch epistemologisch fundament en niet positivistisch. Vanuit algemene aanname en empirische waarnemingen over de menselijke natuur, gaat het over een praxéologische (wetenschappelijke studie van het handelen) en thymologische (studie van doelen en voorkeuren) analyse van de aard van menselijk handelen dat daaruit voortkomt.
De valuta, het krediet en de inflatie
Als een eminent leerling van Carl Menger, de oprichter van de Oostenrijkse school, heeft Mises een geslepen theorie van de valuta ontwikkeld die nog steeds zeer relevant is om de moderne financiële crisis en de monetaire beleid van de centrale banken te begrijpen.
De regressietheorie van de valuta
Mises ontwikkelt het regressietheorem (Regressionstheorem) om de oorsprong van de valuta consistent logisch te verklaren. Volgens deze theorie, krijgt de huidige aanvaarding van de valuta zijn waarde van de vorige uitwisselingswaarde. Op een bepaald moment in de geschiedenis begint de valuta als een gewoon goed, gevraagd voor zijn directe nut (zoals goud of zilver voor juwelen of industriële gebruik), en verkrijgt geleidelijk de functie van een universeel uitwisselingsmedium. Dit verklaart waarom edelmetalen zijn geworden de meest gewilde vormen van valuta door de geschiedenis: ze bezitten een intrinsieke waarde onafhankelijk van hun gebruik als medium van uitwisseling.
Kritiek op de manipulatie van de valuta
Kritiek van Mises richt zich krachtig tegen de interventie van staten en centrale banken in het monetaire systeem. Hun manipulatie van rentestanden onder de natuurlijke marktrente genereert precies de economische afwijkingen die worden beschreven in zijn cyclustheorie. Mises heeft aangetoond dat voor Mises, de interventie van de staat in het monetaire systeem een duidelijk mislukking was, en dus dat de tijd van monetaire interventie gedoemd is tot afname en verdwijning, evenals de destabiliserende effecten die het heeft veroorzaakt.
Dit analyseretaining behoudt een opvallende relevanteheid voor de hedendaagse financiële markten, vooral in het kader van rentepolitieken met nuller of negatieve rentestanden, de monetarisering van staatsobligaties, en de massale kwantitatieve expansies die sinds 2008 door centrale banken worden uitgevoerd.
Toepassingen van Mises' principes op beleggingen op de beurs
Ondanks het feit dat Mises zelf niet speciaaliseerde in beleggingsadvies, bieden zijn fundamentele econometrische principes een krachtig raamwerk voor moderne beleggers op de beurs.
Begrip van marktcycli
Een belegger die de cyclustheorie van Mises heeft geassimileerd, begrijpt dat uitzonderlijke expansies van de beursmarkt, in het bijzonder die gepaard gaan met massale monetaire expansie of kunstmatig lage rentestanden, inherent de zaadjes van toekomstige crisis bevatten. Speculatieve bubbels zijn geen willekeurige afwijkingen, maar voorspelbare gevolgen van monetaire manipulatie. Deze begrip geeft de ervaren belegger de mogelijkheid om tijdens periodes van exuberante euforie een mate van voorzichtigheid te bewaren en te profiteren van aankoopkansen tijdens fasen van marktkrach.
Fundamentele analyse versus speculation
Mises benadrukt de belangrijkheid van het begrijpen van echte economische fundamenten in plaats van te vertrouwen op statistische voorspellingen of abstracte wiskundige modellen. Een belegger die een misésiaanse perspectief adopteert zal de grondigste analyse van de werkelijke situatie van bedrijven voorkeur geven: hun kostenstructuur, de kwaliteit van bestuur, hun intrinsieke competitieve kracht in hun respectieve sectoren, en hun vermogen om echte winsten te genereren onder verschillende economische omstandigheden.
De rol van de valuta en inflatie
In aanmerking genomen de kritiek van Mises op monetaire manipulatie en zijn analyse van inflatie-gevolgen van kredietcreatie, zal een ervaren belegger aandacht schenken aan de monetaire politiek van centrale banken en zal zoeken naar activa die in tijd van inflatie hun echte waarde kunnen behouden. Historisch gezien heeft goud, onroerend goed en aandelen van bedrijven met prijsstabilisatiekracht deze capaciteit getoond.
Beleggingsstrategieën ingegeven door de principes van Mises
Gefeitelijke diversificatie en risicoreductie
Terwijl geconcentreerde en risicovolle investeringen in een enkel activum of sector in strijd zijn met een misésiaanse benadering, adviseert deze benadering een verstandige diversificatie om idiosynkratische risico's te verminderen. Dit impliceert het investeren in verschillende assetclasses (aandelen, obligaties, goud, onroerend goed) evenals in verschillende industrieën en landen. Deze diversificatie is niet een doel op zichzelf, maar een beschermingsmechanisme tegen onvermijdelijke voorspellingsfouten en onverwachte economische schokken.
Waarde-investering: het identificeren van kansen
Dit klassieke strategie bestaat uit het kopen van aandelen die volgens de markt onderschat zijn ten opzichte van hun echte fundamenten. Verschillende financiële indicatoren kunnen helpen bij het identificeren van deze kansen: de prijs-inkomenverhouding (P/E), de prijs-cashflow-verhouding, de dividendrendement, de tangibele assetwaarde per aandeel, en andere maatstaven voor intrinsieke waarde. Een investeerder die een misésiaanse aanpak volgt zal proberen te kopen wanneer het pessimisme van de markt een substantiële kloof heeft veroorzaakt tussen de marktprijs en de echte fundamentale waarde van de bedrijfsactiva.
Vergroting van aandacht voor echte winsten en kasstromen
Inspireerd door de nadruk die Mises legt op het analyseren van concrete economische realiteiten in plaats van statistische abstracties, zal een zorgvuldige investeerder meer belang hechten aan echte winsten die een bedrijf genereert en aan zijn vermogen om positieve kasstromen te genereren dan aan zijn brute boekhoudresultaten. De kwaliteit van de winsten, de stabiliteit van de kasstromen en de efficiëntie in kapitaal van het bedrijf zijn de ware indicatoren van de investeringswaarde.
Permanente actualisering van economische kennis
Mises benadrukt de cruciale betekenis van het begrijpen van de economische en financiële fundamenten voordat een investeringsbeslissing wordt genomen. Investeerders moeten zich continu informeren over globale economische trends: beslissingen van de centrale banken over monetair beleid, evoluties in rentestanden, inflatiepressen, arbeidsmarktcondities, en de specifieke prestaties van bedrijven waarin zij overwegen te investeren.
Toekomstperspectieven en hedendaagse toepasbaarheid
Het denken van Ludwig von Mises behoudt een merkbare relevante betekenis om de economische en financiële uitdagingen van de twintigste eeuw te begrijpen. Met de aanhoudende uitholling van monetair beleid zonder precedent, massieve investeringen in groene technologieën en de intelligentisering van industriële systemen, hebben de sectoren van elektrische apparatuur en componenten voor duurzame energie een significante groeipotentieel.
Echter, een investeerder die leidt aan de economische wijsheid van Mises zal houden aan een bepaalde scepsis tegenover de spekulatieve bubbels die regelmatig rond populaire technologische sectoren ontstaan. Economische geschiedenis bewijst dat onbeperd enthousiasme van investeerders, gefinancierd door een massieve creditcreatie, onvermijdelijk leidt tot misverdeling van kapitaal en latere crisis.
De belangrijkheid
De economische gedachte van Ludwig von Mises biedt dus meer dan een eenvoudige historische analyse: hij biedt een krachtig conceptueel kader om de diepe mechanismen van de financiële markten te begrijpen, de oorsprong van economische crisisën en rationale beleggingsstrategieën. Door een strenge theorie van economische cycli te combineren met een analyse van geld, krediet en rationeel menselijk handelen, stelt Mises een coherent en logisch gestructureerd beeld van economische verschijnselen voor.
Voor beleggers op de beurs betekent de praktijktoepassing van deze principes een gedisciplineerde en fundamentele aanpak gericht op het begrijpen van concrete economische realiteiten, in plaats van speculeren op korte termijn markttrends. Het intellectuele erfgoed van Mises herinnert ons eraan dat een echte begrip van de economie niet begint met wiskundige formules, maar met de erkenning van de grondige aard van rationeel menselijk handelen en de coördinatie die alleen vrije markten effectief kunnen bereiken.
Zo vinden zelfs voor de complexiteit van moderne financiële markten, de ervaren belegger in het werk van Ludwig von Mises een onuitputtelijke bron van economische wijsheid, analytische helderheid en richtlijnen om solide en duurzame beleggingsportfolios op te bouwen.